Aklınıza ilk olarak neler geliyor? Açık kaynak zaten adından da anlaşılacağı gibi bir yazılımın kaynak kodlarının herkese açılması demek. Peki ya özgür yazılım. Bir çok kişi bunu para vermeden kullanmak ile eş değer tutuyor. Bir bakıma da öyle ama asıl amacı o değil elbette.

Yazılım alanındaki özgürlüğü açıklamak aslında çok kolay. Ben de ilk başta farklı anlamlandırmıştım ama sonradan doğru soruları sorunca ve bu felsefenin güzelliklerini görünce, özgür yazılım daha da çok hoşuma gitmeye başladı.

Nedir özgür yazılım? Özgür yazılım basitçe yazılan bir yazılımın ve yazıldığı ortam ile çalıştığı ortamın açık kaynaklı olması demektir. Bu da ancak kaynak koda erişim ile sağlanabilir.

Herkes şahsi bilgilerinin başkaları tarafından okunup incelenmesinden rahatsız olur sanırım. Her ne kadar bilgisayarınızda önemsiz bir bilgi bile taşıyor olsanız da yine de şahsi bilgilerinize birilerinin canının istediğinde göz atması bir yerde sizi rahatsız edecektir. Kapalı kaynak yazılımlarda da açık kaynak yazılımlarda da bu risk vardır elbette. Fakat aralarında bir fark vardır. Birinin kaynak kodunu inceleyebilirsiniz, diğerini rüyanızda bile göremezsiniz.

Açık kaynak olan bir yazılım yüzlerce iyi niyetli insan tarafından geliştirilip insanlık adına yapıldığı için ve devamlı birileri tarafından kontrol edildiği için içerisinde zararlı bir şey olması söz konusu değildir. Fakat kapalı kaynak yazılımcılıkta kaynak kodlar sadece geliştirici kişi/firma’nın elinde olduğu için programın arka planda neler yaptığını görebilmeniz olası değildir.

Bu çok basit bir senaryo tabii ki. Örneğin bir aralar kendi web tarayıcımı geliştiriyordum. C# ile geliştirdiğim bu web tarayıcısının içerisine internette girdiğiniz sitelerin parolalarını bana gönderen bir fonksiyon eklersem ve bunu arka planda yaptırırsam biri altını kurcalamadığı sürece kimsenin ruhu duymaz. Gerçi bu cümleden sonra biraz kendi ipimi çekmiş gibi oldum ama ben kendime yapılmasını istemediğim şeyi başkasına yapmayı sevmediğim için yazılımlarımda da bunu yapmam elbette. Açık kaynak ve özgür yazılımı savunan insanlar da bu şekide, sadece kendi çıkarları için değil halkın çıkarları için bu felsefenin arkasında durduklarından dolayı tadından yenmez yazılımlar ortaya çıkıyor.

Bir çok insan şunu soruyor : “Yahu tamam bu açık kaynak güzel hoş da. Bu programın nasıl işlediğini gören biri buna uygun virüs yazıp sistemime sızmaz mı? Ya da benim sistemime zarar vermez mi?”. Evet bu soru gayet klasik bir sorudur ve bu soruyu soran tek kişi değilsiniz Yazılımcılığa amatörce bakan bir insanın sorabileceği bir sorudur bu. Kodun açık olması programın güvensiz olduğu anlamına gelmez. Çünkü kodunuz ne kadar iyiyse programınız da o kadar iyidir. Zaten programlar üzerinden sisteme sızma denemeleri de programın derlenmiş çalışır hali üzerinden test edilerek yapılır. Bu durumda programın açık kaynak veya kapalı kaynak olması hiç fark etmez.

Açık kaynağın bir diğer amacı da bilgi paylaşımı. Kuşkusuz paylaşılan bilgi bir kar topu gibi yuvarlana yuvarlana büyüyecektir ve giderek kocaman bir çığa dönüşecektir.

Aslında benim açık kaynağı sevmemdeki sebeplerden biri de benim gibi tembel insanların bilgi paylaşıyor olması. Çünkü birilerine bir şeyi yapmak genelde zor gelmiştir ve o işini halletmesi için küçük bir araç geliştirip onu herkesle paylaşmıştır.

Örneğin bir ara php dosyaları içinde belirli terimleri arayan bir yazılıma ihtiyacım vardı. Binlerce php dosyasından oluşan bir projedeki dosyalara tek tek bakıp içinde terim aramak gerçekten deli işi olurdu. Bana bu işlem zor geldiği için de oturup c#’da bu işi yapan bir uygulama geliştirdim ve istediğime proje bittikten 2 dk sonra ulaştım. Proje için de toplasam 10 dk falan uğraşmışımdır zaten.

Bu tip tembellikler ya da zorda kalmalar insanın yaratıcılığını arttırıyor açıkçası. Çünkü insan zora düştüğünde elindeki imkanları nasıl değerlendireceğini daha iyi kavrıyor. Aslında her kriz bir fırsattır fakat değerlendirmesini bilmek gerekir.

Peki ben bu konu hakkında yazıp çiziyorum ama bu kullandığım c# özgür bir dil midir? Maalesef hayır. Çünkü çalışma ortamı olan .Net Framework Microsoftun lisanslamaları ile kapatılmıştır. Linux ortamında geliştirilen Mono projesi multiplatforma dönüşmeye başlamış bir dildir ama maalesef kapalı kaynaklı bir altyapıya sahip olduğu için özgür bir yazılım değildir.

Microsoft’un .NET Framework’ü gibi bazı yazılım dilleri de Sanal Makine bazlı çalışırlar. Bu programlama dilleri arasında Java ve Adobe‘un AIR platform’u da yer almaktadır. Bu dillerin arasında çalışma olarak pek bir fark yoktur. Hepsi çoklu platform’u destekler ve işletim sistemi bağımsız olarak çalışabilir fakat aralarından sadece Java özgür yazılım olarak geçer. Çünkü tamamıyla açık kaynaklı bir çalışma platformuna sahiptir.

Görüldüğü üzere özgür yazılım; herkesin, kullandığı programa müdahale edilebilmesi ile mümkündür, bu da kaynak kodun herkesin kullanımına açılması ile ancak sağlanabilir.

Kapalı kaynak yazılımcılık aslında tamamıyla ticari kaygılar ile ortaya çıkmış bir kuramdır. Çünkü eğer bir şeyi herkes yapabiliyorsa o şeyin bir değeri kalmaz. Eğer amacınız yapılan şeyin nasıl yapıldığını göstermeden yapılan şeyin üzerinden para kazanmak ise bu felsefe size çok uygundur. Programı yap pazarla daha sonra ise daha gelişmiş özellikler ekleyerek yeni versiyon çıkar ve yeni versiyonu bir daha pazarla. Genelde bir çok firmanın uyguladığı para kazanma yöntemi budur.

Kapalı kaynağın geliştiricisi insanlar genelde o işin köleleridir. Çünkü ne yapıldığını bilmeden yaparlar. Aynı Amerikalı firmaların Hindistana yatırım yapıp oradaki insanları ucuz iş gücünden yararlanarak sadece kendi çıkarlarına kullanmaları gibi.

Bu tip bir yapıya sahip firmalarda bir yaratıcı algoritma ekibi vardır ve bunlar programın ana diyagramını çıkartır ve nasıl kodlanması gerektiğine karar verir. Daha sonra kodlama yapısını kodcu denilen insanlara verirler ve yazdırırlar. İnsanlar ne yazdığını bilmeden küçük küçük parçalar halinde kodları yazar ve üstlerine teslim ederler. Daha sonra parçalar birleştirilerek bir program meydana çıkar. Fakat şirket içerisinde yapılan işleri sadece belirli bir kısım insan algılayabilir. Ayrıca kısıtlı çalışan sayısı ile geliştirilecek programların geliştirilme süreleri de bununla orantılı olarak uzar. Ayrıca yine programda çıkan bir aksaklık için verilecek destğin hızı da buradaki çalışan insanların sayısı ile orantılıdır.

Fakat açık kaynak bir yazılımın gelişmesini takip eden onbinlerce insan vardır ve herkes kodun tamamını görebilir ve müdahale edebilir. Herkes programın tamamının çalışma algoritmasını görebilir ve inceleyebilir. Çünkü kodlar herkesin kullanımına tüm hakları ile açılmıştır. Hatta isteyen bu kodları kendine alıp farklı bir isimde kendi yazılımını çıkarabilir. İşte bu son cümledeki olak ticari kaygılara ters düştüğü için yazılımcılık açık kaynak ve kapalı kaynak olmak üzere iki parçaya ayrılmıştır.

Özetleyecek olursak eğer açık kaynak ve özgür yazılım hayatımızın olmazsa olmazlarından biridir ve yazılımın can damarlarını oluşturur. Sizler de yazılım alanında çalışmaya niyetli insanlarsanız ve bilgiye aç bir insansanız eğer kesinlikle açık kaynağın getirilerini incelemeden geçmeyin. Çünkü incelememeniz aynı büyük bir hazineyi elinizin tersi ile itmekten farksızdır…